آهن یکی از عناصر ضروری برای رشد، خونسازی و عملکرد طبیعی سیستم ایمنی در حیوانات است. این عنصر در ساخت هموگلوبین، میوگلوبین و بسیاری از آنزیمهای حیاتی نقش دارد. کمبود آهن میتواند باعث آنمی، کاهش رشد و ضعف عمومی شود.
در جیرههای غذایی، آهن معمولاً به صورت منابع غیرآلی مانند سولفات آهن استفاده میشود. اما این ترکیبات جذب محدودی دارند و بخش قابل توجهی از آنها بدون استفاده دفع میشود. به همین دلیل، امروزه استفاده از فرمهای آلی مانند آهن کیلاته با گلیسین مورد توجه قرار گرفته است.
در این ترکیب، یون آهن به یک آمینواسید کوچک متصل میشود و ساختاری پایدار تشکیل میدهد. این ساختار از واکنش آهن با ترکیبات بازدارنده مانند فیتات جلوگیری میکند و فراهمی زیستی آن را افزایش میدهد.
مطالعات نشان دادهاند که جذب این فرم آلی نسبت به سولفات آهن بهطور قابل توجهی بالاتر است و در عین حال عوارض گوارشی کمتری ایجاد میکند. بنابراین میتوان با دُز کمتر، نتیجه بهتری در بهبود وضعیت خونی و رشد حیوانات مشاهده کرد.
گوسالههای تازه متولد شده معمولاً ذخایر آهن محدودی دارند. از آنجا که شیر دارای آهن کمی است، این دامها در معرض کمبود و آنمی قرار میگیرند.
بررسیهای انجامشده نشان میدهد استفاده از مکملهای آهن آلی در جیره گوسالههای شیرخوار باعث افزایش وزن روزانه، بهبود ضریب تبدیل غذایی، افزایش هموگلوبین و هماتوکریت و بهبود سطح فریتین و ترنسفرین میشود. این نتایج نشاندهنده جذب بهتر و کارایی بالاتر این منبع آهن است.
در مطالعات انجامشده روی طیور گوشتی، استفاده از آهن کیلاته باعث افزایش رشد روزانه، بهبود مصرف خوراک و ارتقای سلامت روده شده است. همچنین ارتفاع پرزهای روده در گروههای دریافتکننده آهن آلی بیشتر بوده که نشاندهنده جذب بهتر مواد مغذی است.
در مرغهای تخمگذار نیز جایگزینی آهن غیرآلی با فرمهای آلی باعث افزایش تعداد گلبولهای قرمز، افزایش هموگلوبین، بهبود ذخیره آهن در زرده تخممرغ و بهبود درصد تولید تخم شده است.
در آبزیان نیز تأمین آهن کافی برای رشد و سلامت ضروری است. اگرچه مطالعات کمتری درباره فرم گلیسین انجام شده، اما شواهد نشان میدهد استفاده از منابع آلی آهن میتواند موجب بهبود رشد و کاهش علائم کمبود در ماهیان شود.
با توجه به سازوکار جذب مشابه در گونههای تکمعدهای، انتظار میرود این نوع مکمل عملکرد بهتری نسبت به منابع معدنی داشته باشد.
مزایای استفاده از این منبع شامل جذب بالاتر نسبت به سولفات آهن، کاهش تداخل با ترکیبات ضدتغذیهای، نیاز به دُز کمتر و کاهش تحریکات گوارشی است.
در مقابل، هزینه تولید بالاتر و لزوم تعیین دُز دقیق از جمله ملاحظات مهم آن محسوب میشود. مصرف بیش از حد نیز ممکن است عملکرد حیوان را تحت تأثیر قرار دهد، بنابراین تنظیم سطح مصرف بر اساس نیاز هر گونه اهمیت دارد.
استفاده از منابع آلی آهن در تغذیه دام، طیور و آبزیان میتواند به بهبود رشد، افزایش شاخصهای خونی و ارتقای سلامت عمومی کمک کند. فراهمی زیستی بالاتر این ترکیبات باعث میشود مقدار کمتری آهن در جیره مورد نیاز باشد.
با این حال، تعیین دُز بهینه و انجام مطالعات بیشتر در گونههای مختلف برای بهرهبرداری حداکثری از این مکمل ضروری است.
