مواد معدنی غیرکیلاته (Inorganic Trace Minerals, ITM): شامل سولفاتها، اکسیدها یا کلریدها که عنصر معدنی به صورت یون آزاد در جیره موجود است. این فرمها در دستگاه گوارش ممکن است با فیتات یا سایر یونها ترکیب شده و جذب آنها کاهش یابد (Feedipedia, 2023, DOI ندارد).
مواد معدنی کیلاته (Organic Trace Minerals, OTM): یون معدنی به لیگاندهای آلی (مثلاً اسید آمینه) متصل است و کمپلکس پایدار تشکیل میدهد که جذب و زیستفراهمی بالاتری دارد (Feedipedia, 2023).
۲. زیستفراهمی و مکانیسم جذب
فرمهای غیرکیلاته: ممکن است تا 90٪ از یونها به دلیل تشکیل ترکیبات نامحلول در مدفوع دفع شوند (Feedipedia, 2023).
فرمهای کیلاته: لیگاند آلی از یون محافظت میکند و مسیرهای جذب وابسته به آمینواسیدها را فعال میسازد، در نتیجه جذب واقعی افزایش مییابد (Ghasemi et al., 2020, DOI: 10.1186/s12986-020-00520-5).
۳. اثرات عملکردی
جوجه گوشتی: مصرف مواد معدنی کیلاته باعث افزایش رشد، هضم معدنی، استحکام تیبیا و وضعیت آنتیاکسیدانی شد، حتی با دوز کمتر نسبت به منابع غیرکیلاته (Ghasemi et al., 2020).
مرغهای تخمگذار: جایگزینی منابع غیرکیلاته با کیلاته منجر به افزایش درصد تولید تخم و بهبود ضریب تبدیل خوراک شد (Wang et al., 2020, DOI: 10.3382/ps/pez035).
مروری بر طیور: فرمهای کیلاته باعث بهبود عملکرد ایمنی، کاهش استرس اکسیداتیو و کاهش دفع معدنی شدهاند (Özek Güney, 2016, DOI: 10.24925/turjaf.v4i11.946‑951.805).
۴. جنبههای اقتصادی و زیستمحیطی
کاهش دفع مواد معدنی: کاهش بار محیطی و آلودگی خاک و آب (Feedipedia, 2023).
صرفهجویی اقتصادی: با وجود هزینه بالاتر خرید، زیستفراهمی بالاتر و کاهش نیاز جرعه مصرفی منجر به صرفه اقتصادی میشود (Feedipedia, 2023).
۵. نتیجهگیری
مواد معدنی کیلاته دارای جذب بالاتر، عملکرد تولیدی بهتر و کاهش دفع محیطی هستند.
استفاده از کیلاتهها به ویژه در سیستمهای مدرن تغذیه، اقتصادی و علمی بهینهتر است.
ترکیب دادههای تجربی و مروری نشان میدهد که حتی در دوزهای کمتر، کیلاتهها کارایی بالاتری نسبت به منابع غیرکیلاته دارند.
منابع
